Đau dây thần kinh chẩm: Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

Đau dây thần kinh chẩm là gì, cơn đau nhói sau gáy khác đau nửa đầu ra sao, nguyên nhân, cách điều trị và khi nào cần đi khám.

Headache Diary Team

28 thg 10, 2026 · 10 phút đọc

Một cơn nhói đột ngột, sắc buốt chạy lên từ đáy hộp sọ, như bị điện giật dưới da đầu. Nó có thể chỉ kéo dài vài giây, nhưng cứ quay lại, và sau đó ngay cả việc chải tóc hay gối đầu lên gối cũng thấy đau. Cơn đau như thế ở phía sau đầu thường do đau dây thần kinh chẩm, một vấn đề ở các dây thần kinh chạy từ phần trên của cổ lên da đầu.

Đau dây thần kinh chẩm dễ bị nhầm với đau nửa đầu và các loại đau đầu khác, và hai tình trạng này thường xảy ra cùng nhau. Bài viết này giải thích đau dây thần kinh chẩm là gì, những triệu chứng giúp phân biệt nó, nguyên nhân gây ra nó, cách bác sĩ chẩn đoán và điều trị, và các dấu hiệu cảnh báo cần cấp cứu.

Đau dây thần kinh chẩm là gì?

Phần lớn cảm giác ở phía sau và đỉnh đầu được truyền lên não qua hai dây thần kinh chẩm lớn, mỗi bên một dây. Chúng đi ra giữa các đốt sống ở phần cổ trên, xuyên qua các cơ phía sau đầu và tỏa ra da đầu, đôi khi gần như tới tận trán.2 Ở cùng vùng này còn có các dây thần kinh chẩm nhỏ và dây thần kinh chẩm thứ ba.4

"Đau dây thần kinh" (neuralgia) nghĩa là đau do thần kinh. Đau dây thần kinh chẩm xảy ra khi một hoặc nhiều dây thần kinh này bị kích thích, viêm hoặc chèn ép, khiến nó gửi tín hiệu đau dọc theo đường đi của nó.12 Đó là lý do cơn đau đi theo đường đi của dây thần kinh, từ đáy hộp sọ lên qua da đầu, thay vì lan khắp cả đầu, và vì sao nó có thể được cảm nhận như một cơn đau nhói ở đỉnh đầu cũng như ở đáy hộp sọ.

Triệu chứng đau dây thần kinh chẩm

Cơn đau thường bắt đầu ở phía sau đầu hoặc đáy hộp sọ, ở một hoặc cả hai bên. Nó cũng có thể lan ra phía trước về phía mắt cùng bên.12 Mọi người mô tả cơn đau là:1

  • đột ngột, sắc buốt, nhói lan hoặc như xuyên thấu
  • như bị điện giật
  • bỏng rát hoặc âm ỉ
  • đau theo nhịp đập

Các dấu hiệu phổ biến khác gồm da đầu nhạy cảm đến mức gội đầu hay nằm gối cũng trở nên khó khăn, tê bì ở vùng bị ảnh hưởng, và đau khi ấn vào chỗ dây thần kinh đi lên da đầu gần đáy hộp sọ.2 Xoay đầu hoặc ấn vào điểm đó có thể khởi phát cơn đau.3

Bảng phân loại đau đầu mà bác sĩ sử dụng (ICHD-3) mô tả quy luật điển hình là những cơn đau dữ dội, nhói lan hoặc như dao đâm, kéo dài từ vài giây đến vài phút, kèm đau khi ấn dọc dây thần kinh và đau hoặc cảm giác bất thường khi chạm nhẹ vào da đầu hay tóc.4 Cleveland Clinic lưu ý rằng với một số người, cơn đau kéo dài hàng giờ chứ không phải vài giây, và có thể trở thành kéo dài.1

Đau dây thần kinh chẩm và đau nửa đầu

Đau ở phía sau đầu cũng là triệu chứng phổ biến của đau nửa đầu, nên việc phân biệt hai loại này có thể khó, ngay cả với bác sĩ.3 Một số điểm khác biệt có thể giúp ích:

  • Kiểu đau. Đau dây thần kinh chẩm thường ngắn, sắc buốt và nhói lan, thành từng đợt. Cơn đau nửa đầu thường tăng dần và đau theo nhịp đập trong nhiều giờ.
  • Triệu chứng khác. Đau nửa đầu thường kèm buồn nôn và nhạy cảm với ánh sáng. Đau cổ hoặc đau phía sau đầu không kèm những triệu chứng đó có thể gợi ý đau dây thần kinh chẩm.3
  • Yếu tố khởi phát. Đau dây thần kinh chẩm có thể bị khởi phát khi bạn cử động cổ hoặc chạm vào một điểm đau trên da đầu.34

Hai tình trạng này cũng chồng lấn nhau. Johns Hopkins Medicine cho biết đau dây thần kinh chẩm thật sự đơn thuần khá hiếm, và những cơn đau nửa đầu liên tục ảnh hưởng đến phía sau đầu ở một bên có thể kích thích dây thần kinh chẩm lớn, khiến bức tranh trở nên khó phân định.2 American Migraine Foundation cho biết thêm rằng hiếm khi một người chỉ bị đau dây thần kinh chẩm; nó thường được phát hiện khi người đó đang được khám vì đau nửa đầu, và đôi khi bác sĩ chỉ biết vấn đề nào đang gây ra cơn đau sau khi điều trị cả hai.3

Đau đầu căng thẳng cũng có thể gây cảm giác như một dải băng ép lan đến phía sau đầu. Bài viết về đau đầu căng thẳng và đau nửa đầu giải thích hai loại đó khác nhau thế nào.

Nguyên nhân gây đau dây thần kinh chẩm là gì?

Nguyên nhân phổ biến nhất là dây thần kinh bị chèn ép hoặc các cơ cổ căng cứng kẹp lấy dây thần kinh.12 Các nguyên nhân khác gồm:

  • rễ thần kinh ở cổ bị chèn ép, chẳng hạn do viêm khớp ở phần cột sống trên2
  • chấn thương đầu hoặc cổ1
  • từng phẫu thuật hoặc chấn thương ở da đầu hay hộp sọ2

Cleveland Clinic liệt kê một số bệnh lý làm tăng khả năng bị đau dây thần kinh chẩm: bệnh thoái hóa đĩa đệm, thoái hóa khớp ở phần cột sống trên, đái tháo đường, bệnh gút và viêm mạch máu (viêm mạch).1 Đôi khi nó bắt đầu mà không có nguyên nhân rõ ràng nào.2

Vì cơ cổ căng cứng có thể làm cơn đau bùng phát, việc ngồi một tư thế hàng giờ cũng có thể đóng vai trò. Nếu cơn đau của bạn nặng hơn sau một ngày ngồi bàn làm việc, bài viết về đau đầu khi làm việc văn phòng có những mẹo thực tế về tư thế và nghỉ giải lao. Cơn đau lan từ vùng cổ cứng lên một bên đầu mà không có cảm giác như điện giật thì có thể là đau đầu do cổ, xuất phát từ các khớp, đĩa đệm hoặc các cấu trúc khác của cổ.

Đau dây thần kinh chẩm được chẩn đoán như thế nào

Không có một xét nghiệm duy nhất nào cho đau dây thần kinh chẩm.12 Bác sĩ, thường là bác sĩ thần kinh, sẽ hỏi về cơn đau của bạn và khám đầu cổ, ấn dọc theo dây thần kinh chẩm để tìm điểm đau.2

Một xét nghiệm quan trọng là phong bế dây thần kinh chẩm: tiêm thuốc tê gần dây thần kinh. Nếu cơn đau dịu đi một thời gian sau đó, điều này củng cố chẩn đoán, đồng thời giúp bạn giảm đau phần nào.24 Bác sĩ cũng có thể cho chụp CT hoặc MRI để kiểm tra cột sống của bạn.1

Điều trị đau dây thần kinh chẩm

Việc điều trị nhằm làm dịu dây thần kinh bị kích thích và giảm đau. Phần lớn mọi người cải thiện với các phương pháp không cần phẫu thuật.1

Tự chăm sóc và điều trị vật lý. Cleveland Clinic liệt kê chườm ấm vùng đau, xoa bóp và vật lý trị liệu.1 American Migraine Foundation cho biết tập thể dục đều đặn, giãn cơ và yoga có thể tạo ra khác biệt lớn, và gợi ý bắt đầu ngay cả trước khi bạn đi khám bác sĩ.3

Bài tập giãn cơ. Các bài giãn cơ cổ nhẹ nhàng và xoa bóp có thể làm mềm các cơ cổ căng cứng khiến cơn đau bùng phát nặng hơn. Cleveland Clinic gợi ý bài tập thu cằm vài lần mỗi tuần: đứng tựa lưng vào tường, từ từ thu cằm về phía ngực và kéo đầu ra sau áp vào tường, giữ trong 5 đến 10 giây. Hãy dừng lại và đi khám bác sĩ nếu một bài tập làm cơn đau nặng hơn.1

Thuốc. Bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau kháng viêm, thuốc giãn cơ, hoặc thuốc chống co giật (thuốc làm dịu các dây thần kinh hoạt động quá mức).1 Nếu các bước đơn giản hơn không hiệu quả, có thể cần dùng thuốc phòng ngừa hằng ngày.3 Hãy trao đổi với bác sĩ về lựa chọn phù hợp với bạn.

Tiêm. Phong bế thần kinh bằng thuốc tê và steroid, cùng với tiêm Botox, có thể làm dịu dây thần kinh.12 Tác dụng của mũi tiêm steroid có thể hết sau ba đến sáu tháng, nên một số người cần điều trị lặp lại.1

Phẫu thuật và kích thích thần kinh. Khi không có cách nào khác hiệu quả, các lựa chọn gồm kích thích dây thần kinh chẩm hoặc kích thích tủy sống, trong đó các điện cực chặn tín hiệu đau, và phẫu thuật giải phóng dây thần kinh chẩm, giúp giải phóng các dây thần kinh khỏi mô đang chèn ép chúng.12 Những phương pháp này chỉ dành cho cơn đau không đáp ứng với các cách điều trị khác.

Đau dây thần kinh chẩm kéo dài bao lâu?

Mỗi cơn có thể chỉ kéo dài vài giây hoặc vài phút, đôi khi vài giờ.14 Bản thân tình trạng này kéo dài bao lâu tùy thuộc vào nguyên nhân và cách điều trị. Với cơn đau nhẹ đến vừa, Cleveland Clinic cho biết mọi người có thể thấy khá hơn sau một hai tuần điều trị; với cơn đau dữ dội hơn, có thể mất bốn đến sáu tuần mới thấy cải thiện.1 Đau dây thần kinh chẩm không đe dọa tính mạng, và khi dây thần kinh lành lại, cơn đau thường biến mất, dù một số người cần tiếp tục giãn cơ hoặc dùng thuốc để ngăn nó quay lại.1

Khi nào cần trợ giúp y tế

Hãy đi khám bác sĩ nếu bạn bị đau nhói lặp lại ở phía sau đầu, nếu cơn đau không đỡ khi tự chăm sóc, hoặc nếu bạn thường xuyên bị đau đầu.5 Da đầu đau khi chạm cũng có thể do những nguyên nhân khác: NHS khuyên đặt lịch khám gấp nếu bạn bị đau đầu kèm đau hàm khi ăn hoặc da đầu đau hay nhạy cảm khi chạm, hoặc đau đầu nặng hơn khi ho, hắt hơi hay cúi người.5

Cleveland Clinic cho biết đau dây thần kinh chẩm thường không phải là tình trạng cấp cứu, nhưng đau đầu hoặc đau cổ cần được chăm sóc ngay nếu kèm sốt, vấn đề về thị lực, yếu cơ, tê bì, khó nói hoặc lú lẫn đột ngột.1 Hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống hoặc đến khoa cấp cứu nếu bạn bị đau đầu và:15

  • cơn đau khởi phát đột ngột và cực kỳ đau
  • sốt rất cao, cứng cổ, hoặc thấy khó chịu với ánh sáng chói
  • tê bì hoặc yếu ở mặt hay cơ thể
  • mất thị lực hoặc nhìn đôi
  • khó nói, khó giữ thăng bằng, khó đi lại hoặc khó ghi nhớ
  • buồn ngủ lơ mơ hoặc lú lẫn
  • bị chấn thương đầu trong ba tháng gần đây
  • co giật

Bài viết về khi nào cơn đau đầu cần cấp cứu trình bày chi tiết hơn các dấu hiệu cảnh báo này.

Nên làm gì tiếp theo

Vì đau dây thần kinh chẩm và đau nửa đầu trông rất giống nhau, một bản ghi chép rõ ràng về các cơn đau là một trong những thứ hữu ích nhất bạn có thể mang đến cho bác sĩ. Với mỗi lần đau, hãy ghi lại cơn đau bắt đầu ở đâu và lan đến đâu, đó là một cú giật ngắn hay một cơn đau theo nhịp đập kéo dài, kéo dài bao lâu, điều gì khởi phát nó (xoay đầu, chạm vào da đầu, một ngày dài trước màn hình), và có kèm buồn nôn hay nhạy cảm với ánh sáng không. Sau vài tuần, những ghi chép này cho thấy một quy luật khó mô tả bằng trí nhớ, và có thể giúp bạn nhận ra yếu tố khởi phát đau đầu như căng thẳng hoặc tư thế.

Nhật ký đau đầu có thể là sổ giấy hoặc ứng dụng. Headache & Migraine Diary cho phép bạn ghi loại, vị trí, mức độ và thời gian kéo dài của mỗi cơn đau đầu, gắn các yếu tố khởi phát có thể có như căng thẳng, thiếu ngủ hoặc thời gian dùng màn hình, ghi lại thuốc đã dùng, và xem lại quy luật trên lịch và thống kê. Hãy mang theo ghi chép khi đi khám để bác sĩ thấy cơn đau của bạn diễn biến thế nào theo thời gian.

Nguồn tham khảo
  1. Cleveland Clinic: Occipital neuralgia

  2. Johns Hopkins Medicine: Occipital neuralgia

  3. American Migraine Foundation: Occipital neuralgia: a guide

  4. International Classification of Headache Disorders (ICHD-3): Occipital neuralgia

  5. NHS: Headaches

Lưu ý

Bài viết này chỉ cung cấp thông tin chung và không phải lời khuyên y tế. Hãy trao đổi với bác sĩ nếu bạn bị đau lặp lại ở phía sau đầu, và tìm trợ giúp cấp cứu nếu cơn đau đầu đột ngột, dữ dội.

Kiểm soát cơn đau đầu. Bắt đầu theo dõi ngay hôm nay.

Download on the App StoreGet it on Google Play
Download on the App StoreGet it on Google Play
Headache & Migraine Diary dashboard