Không phải cơn đau đầu dữ dội nào cũng là đau nửa đầu, và không phải cơn đau nửa đầu nào cũng dễ nhận ra. Đau đầu căng thẳng và đau nửa đầu là hai loại đau đầu tái diễn phổ biến nhất, và vào một ngày tệ, chúng có thể có cảm giác giống nhau. Nhưng đó là hai bệnh lý khác nhau, thường đáp ứng với những cách điều trị khác nhau, và biết mình đang gặp loại nào giúp việc kiểm soát dễ dàng hơn nhiều.
Bài viết này so sánh hai loại song song, giải thích những dấu hiệu bác sĩ dùng để phân biệt chúng, và hướng dẫn bạn nên làm gì nếu chưa chắc mình bị loại nào.
Tóm tắt nhanh
Đau đầu căng thẳng thường có cảm giác như một dải băng siết chặt hoặc áp lực ở cả hai bên đầu. Nó gây khó chịu nhưng thường vẫn để bạn tiếp tục công việc trong ngày, và cử động không làm nó nặng hơn.
Đau nửa đầu thường là cơn đau theo nhịp đập hoặc giật giật, hay ở một bên đầu, và có thể rất dữ dội. Nó thường nặng hơn khi bạn cử động, và hay kèm buồn nôn cùng tình trạng rất nhạy cảm với ánh sáng và âm thanh.
So sánh song song
Những mô tả này lấy từ NHS và từ Phân loại quốc tế về các rối loạn đau đầu (ICHD-3), bộ tiêu chí bác sĩ dùng để chẩn đoán đau đầu.1234
| Đau đầu căng thẳng | Đau nửa đầu | |
|---|---|---|
| Cảm giác | Ép chặt hoặc siết lại, như một dải băng quanh đầu | Đau theo nhịp đập hoặc giật giật |
| Vị trí | Cả hai bên đầu, mặt hoặc cổ | Thường ở một bên, nhưng có thể cả hai bên |
| Mức độ | Nhẹ đến vừa | Vừa đến nặng |
| Ảnh hưởng khi cử động | Không nặng hơn khi sinh hoạt thường ngày | Thường nặng hơn khi bạn di chuyển, như leo cầu thang |
| Buồn nôn hoặc nôn | Không | Thường gặp |
| Ánh sáng và âm thanh | Thường không; nhiều nhất là hơi nhạy cảm với một trong hai | Thường rất nhạy cảm với cả hai |
| Thời gian kéo dài | Từ 30 phút đến 7 ngày | Thường từ 4 giờ đến 3 ngày |
| Dấu hiệu báo trước | Không có | Một số người có tiền triệu (aura) trước đó |
Đau đầu căng thẳng
NHS mô tả đau đầu căng thẳng là cơn đau ở cả hai bên đầu, mặt hoặc cổ, với cảm giác như có gì đó đang đè lên đầu hoặc siết quanh đầu. Vùng này có thể đau khi chạm vào, và bạn vẫn có thể tiếp tục các hoạt động hằng ngày mà không làm cơn đau nặng hơn.1 Theo tiêu chí ICHD-3, cơn đau kéo dài từ 30 phút đến bảy ngày, ở mức nhẹ hoặc vừa, và không kèm buồn nôn hay nôn.3
Đau đầu căng thẳng rất phổ biến. Các yếu tố khởi phát điển hình gồm căng thẳng, các vấn đề về giấc ngủ và caffeine,1 và nhiều người nhận thấy chúng trong những ngày dài ngồi bàn làm việc hoặc trước màn hình. Các bài viết về đau đầu do căng thẳng và đau đầu do màn hình xem xét chi tiết những quy luật đó.
Đau nửa đầu
NHS mô tả các triệu chứng chính của cơn đau nửa đầu là đau đầu theo nhịp đập, có thể dữ dội, thường ở một bên, và có thể nặng hơn khi bạn di chuyển, kèm cảm giác buồn nôn hoặc nôn và rất nhạy cảm với ánh sáng và âm thanh.2 Để chẩn đoán, tiêu chí ICHD-3 xem xét các cơn kéo dài từ 4 đến 72 giờ, có ít nhất hai trong các đặc điểm: đau một bên, đau theo nhịp đập, đau mức vừa hoặc nặng, và đau nặng hơn khi sinh hoạt thường ngày, cộng với buồn nôn hoặc nhạy cảm với cả ánh sáng lẫn âm thanh.4
Đau nửa đầu thường kèm những triệu chứng khác ngoài cơn đau đầu. Một số người nhận thấy dấu hiệu sớm vài giờ hoặc thậm chí một hai ngày trước cơn đau, như mệt mỏi và ngáp, thèm ăn, thay đổi tâm trạng hoặc cứng cổ. Một số người có tiền triệu (aura) trước: những thay đổi thị giác như đường ngoằn ngoèo hoặc ánh sáng nhấp nháy, cảm giác ngứa ran hoặc tê bì, chóng mặt hoặc khó nói. Các triệu chứng tiền triệu không nên kéo dài quá một giờ.2
Vì sao sự khác biệt quan trọng
Hai loại được điều trị khác nhau, nên xác định đúng là điều quan trọng.
Với đau đầu căng thẳng, NHS gợi ý các thuốc giảm đau thông thường như paracetamol, aspirin hoặc ibuprofen, cùng với những điều giúp bạn thư giãn, thói quen ngủ tốt hơn, và gối thấp, chắc hoặc túi chườm nóng hay lạnh nếu bạn bị đau cổ.1
Điều trị đau nửa đầu có thể gồm thuốc giảm đau, nhưng cũng có thuốc đặc hiệu cho đau nửa đầu như triptan, và thuốc chống nôn. Nếu cơn đau xảy ra thường xuyên, bác sĩ có thể đề nghị điều trị dự phòng.2 Xử lý đau nửa đầu như một cơn đau đầu thông thường có thể khiến bạn dùng sai thuốc, hoặc uống ngày càng nhiều thuốc giảm đau không thật sự hiệu quả, làm tăng nguy cơ đau đầu do lạm dụng thuốc.
Nếu bạn bị cả hai thì sao?
Bạn hoàn toàn có thể bị cả hai. Bạn có thể hay bị đau đầu căng thẳng nhẹ và thỉnh thoảng bị đau nửa đầu, khiến bạn khó biết vào một ngày cụ thể mình đang gặp loại nào.
Đây là lúc nhật ký đau đầu thật sự giúp ích. Với mỗi cơn đau đầu, hãy ghi lại:
- Đau ở đâu và cảm giác thế nào: ép chặt hay theo nhịp đập.
- Đau đến mức nào, và cử động có làm đau hơn không.
- Bạn có buồn nôn hoặc nhạy cảm với ánh sáng và âm thanh không.
- Cơn đau kéo dài bao lâu, và bạn đã dùng gì.
Sau vài tuần, bạn thường sẽ thấy hai nhóm dần hiện ra, hoặc nhận ra cơn đau đầu của mình khớp với một quy luật nhiều hơn bạn nghĩ. Bản ghi đó cũng chính là thứ bác sĩ cần để chẩn đoán. Để tìm hiểu điều gì gây ra từng loại, hãy xem bài viết về yếu tố khởi phát đau đầu.
Khi nào nên đi khám bác sĩ
NHS khuyên nên đi khám bác sĩ nếu bạn bị đau đầu vài lần mỗi tuần hoặc đau nặng, nếu thuốc giảm đau và thư giãn không giúp ích, hoặc nếu bạn bị đau theo nhịp đập ở phía trước hay một bên đầu, hoặc buồn nôn và thấy ánh sáng hay tiếng ồn gây đau, vì những điều này có thể là dấu hiệu của đau nửa đầu hoặc một loại đau đầu khác.1 Hãy đi khám bác sĩ về đau nửa đầu nếu cơn đau nặng, ngày càng tệ hơn hoặc kéo dài hơn, xảy ra nhiều hơn một lần mỗi tuần, hoặc khó kiểm soát.2
Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu cơn đau nửa đầu kéo dài hơn 72 giờ hoặc tiền triệu kéo dài hơn một giờ. Hãy gọi cấp cứu nếu cơn đau đầu khởi phát đột ngột và đau dữ dội, hoặc kèm theo khó nói, mất thị lực, lú lẫn, co giật, yếu một bên cơ thể, hoặc sốt rất cao kèm dấu hiệu viêm màng não.2 Bài viết về cần làm gì khi cơn đau đầu bắt đầu trình bày các dấu hiệu cảnh báo này.
Bắt đầu thế nào
Lần tới khi bị đau đầu, hãy ghi lại cảm giác ra sao, đau ở đâu, và ánh sáng, âm thanh hay cử động có làm đau hơn không. Headache & Migraine Diary cho phép bạn ghi lại loại, vị trí, mức độ và thời gian kéo dài của mỗi cơn đau đầu chỉ trong vài giây, để sau vài tuần bạn thấy cơn đau đầu của mình thật sự đi theo quy luật nào và chia sẻ với bác sĩ.
