Doen gewone pijnstillers niets tegen je migraineaanvallen, dan is de kans groot dat je arts een triptan voorstelt. Triptanen zijn een van de meest gebruikte behandelingen voor migraineaanvallen, en voor veel mensen maken ze van een verloren dag een dag waar ze doorheen komen. Ze hebben ook regels die je makkelijk over het hoofd ziet: wanneer je ze neemt, hoeveel doses mogen en hoe vaak te vaak is.
Deze gids legt uit hoe triptanen bij migraine werken, welke soorten er zijn, hoe je er het meeste uit haalt, wat de veelvoorkomende bijwerkingen zijn, wie ze niet mag nemen en wat je kunt doen als ze niet helpen. Het is algemene informatie, dus met vragen over je eigen medicijn en dosis kun je het best terecht bij je arts of apotheker.
Wat triptanen zijn en hoe ze werken
Triptanen zijn acute medicijnen tegen migraine. Dat betekent dat je ze neemt om een aanval te verlichten die al begonnen is, inclusief de hoofdpijn, misselijkheid en gevoeligheid voor licht en geluid. Ze voorkomen niet dat aanvallen beginnen.13 Cleveland Clinic noemt ze een eerstelijnsbehandeling voor migraine en omschrijft ze als "noodmedicatie" in plaats van iets wat je elke dag neemt.2
Hun chemische naam is 5-HT-receptoragonisten. 5-HT is serotonine, en triptanen binden zich aan serotoninereceptoren op de zenuwen die pijnsignalen vanuit je hoofd doorgeven. Dat vermindert de pijnsignalen en remt het vrijkomen van eiwitten die betrokken zijn bij migrainepijn.1 Triptanen vernauwen ook bloedvaten. Dat effect bracht onderzoekers er oorspronkelijk toe ze te ontwikkelen, al merkt The Migraine Trust op dat men niet denkt dat dit de migraineklachten verlicht.12
Naast migraine met en zonder aura worden sommige triptanen ook gebruikt bij clusterhoofdpijn, meestal als injectie of neusspray.23
De verschillende triptanen
Er zijn zeven triptanen, en hun namen eindigen allemaal op "-triptan".2 Merknamen verschillen per land.
- Sumatriptan: tabletten, neusspray en injectie. Het wordt het vaakst voorgeschreven en is vaak het eerste middel dat artsen proberen.12
- Rizatriptan: tabletten en smelttabletten die op de tong oplossen.1
- Zolmitriptan: tabletten, smelttabletten en neusspray.1
- Eletriptan, almotriptan, naratriptan en frovatriptan: tabletten.1
Ze werken allemaal op een vergelijkbare manier, maar niet precies hetzelfde. Naratriptan en frovatriptan doen er langer over om volledig te werken, maar werken ook langer, en sommige triptanen geven minder snel bijwerkingen dan andere.1 Je arts kan er een kiezen op basis van hoe snel je aanvallen opkomen, hoe lang ze duren en welke klachten je hebt.1 NICE, dat klinische richtlijnen opstelt in Engeland, raadt aan te beginnen met de goedkoopste triptan en een of meer andere te proberen als die steeds niet werkt.4
Neussprays, injecties en smelttabletten kunnen sneller werken dan tabletten die je doorslikt. Ze kunnen ook een betere keuze zijn als je tijdens aanvallen overgeeft en tabletten moeilijk binnenhoudt.1
Hoe je triptanen neemt
Neem hem vroeg in de aanval. The Migraine Trust raadt aan een triptan te nemen zodra de hoofdpijn begint.1 Volgens de NHS kan sumatriptan binnen 30 minuten gaan werken, maar kan het ook tot 2 uur duren.3 Krijg je een migraine-aura zonder hoofdpijn, praat dan met je arts: daarvoor worden triptanen meestal niet voorgeschreven.1
Ken de regel voor een tweede dosis. Als je klachten afnemen en daarna terugkomen, mag je meestal een tweede dosis nemen, maar niet meteen. Voor sumatriptan-tabletten en -neusspray zegt de NHS dat je minstens 2 uur na de eerste dosis moet wachten. Ook zegt de NHS dat je geen tweede dosis moet nemen als de eerste helemaal niet hielp.3 The Migraine Trust noemt als algemeen maximum twee doses binnen 24 uur. De precieze grenzen hangen af van je medicijn, dus volg de bijsluiter.1
Vraag naar combineren. NICE raadt een triptan samen met een ontstekingsremmende pijnstiller (NSAID) of paracetamol aan als een van de mogelijkheden om migraineaanvallen te behandelen, en een triptan alleen voor mensen die liever één medicijn nemen.4 Ook stelt NICE voor om naast andere behandeling een middel tegen misselijkheid te overwegen, zelfs als je je niet misselijk voelt.4 Vraag je arts welke combinatie bij je past voordat je iets combineert.
Geef het een eerlijke kans. Artsen raden meestal aan een triptan een paar weken lang bij je aanvallen te proberen om te zien of hij bij je werkt, en een hoofdpijndagboek bij te houden waarin je noteert hoe vaak je aanvallen hebt en wat je nam.1
Veelvoorkomende bijwerkingen
Veel mensen nemen triptanen zonder veel problemen, maar bijwerkingen zijn mogelijk. De meest voorkomende zijn:123
- misselijkheid of overgeven
- duizeligheid, sufheid of vermoeidheid
- opvliegers of een rood gezicht
- tintelingen of een prikkelend gevoel
- spierpijn, nekpijn of zwakte
Voel je je duizelig of moe na een dosis, dan raadt de NHS aan niet te rijden, te fietsen of machines te bedienen tot het over is.3 Heb je last van bijwerkingen, vertel het dan je arts: overstappen op een andere triptan kan helpen, omdat sommige minder bijwerkingen geven dan andere.1
Ernstige bijwerkingen zijn zeldzaam. Cleveland Clinic schat ze op minder dan 1% van de mensen die triptanen nemen.2 De NHS noemt een ernstige allergische reactie en een hartaanval (hevige pijn of een drukkend gevoel op de borst) als mogelijke ernstige bijwerkingen van sumatriptan, waarvoor je spoedhulp nodig hebt.3 Je arts kan je uitleggen wat het verschil is tussen de gebruikelijke onschuldige sensaties die een triptan kan geven en tekenen van een probleem.2
Wie geen triptanen mag nemen
Omdat triptanen bloedvaten vernauwen, schrijven artsen ze niet voor aan mensen met hart- of vaatproblemen, onder wie iedereen die een hartaanval of beroerte heeft gehad.1 Cleveland Clinic en de NHS noemen ook onbehandelde hoge bloeddruk, perifeer arterieel vaatlijden en een eerdere TIA (een kortdurende beroerte) als redenen waarom ze mogelijk niet geschikt zijn, en de NHS voegt daar lever- en nieraandoeningen en epileptische aanvallen aan toe.23
Andere punten om met je arts te bespreken:
- Andere medicijnen. Triptanen gaan slecht samen met sommige andere migrainemiddelen (ergotamine of een tweede triptan), sommige antidepressiva (SSRI's en SNRI's), lithium en sint-janskruid.3 Vertel je arts of apotheker alles wat je neemt, ook supplementen.
- Leeftijd. Bij mensen boven de 65 moeten de risico's en voordelen misschien eerst worden afgewogen. Voor jongeren van 12 tot 17 jaar is sumatriptan-neusspray de enige triptan die in het Verenigd Koninkrijk is geregistreerd, en NICE stelt voor deze leeftijdsgroep een triptan als neusspray voor.14
- Zwangerschap en borstvoeding. Er zijn weinig gegevens, dus artsen wegen meestal de voordelen af tegen de risico's. Is een triptan nodig, dan wordt meestal sumatriptan aangeraden, omdat daar meer veiligheidsgegevens over zijn.1
Hoe vaak is te vaak?
Dit is de grens waar mensen het vaakst over struikelen. Als je te lang te vaak triptanen neemt, kan je hoofdpijn vaker en heviger worden. Dit heet hoofdpijn door overmatig medicijngebruik, of reboundhoofdpijn.13
De internationale classificatie van hoofdpijnaandoeningen (ICHD-3) definieert hoofdpijn door overmatig triptangebruik als hoofdpijn op 15 of meer dagen per maand die ontstaat na het gebruik van triptanen op 10 of meer dagen per maand gedurende meer dan drie maanden.5 Ook staat erin dat overmatig triptangebruik migraine kan opdrijven tot de frequentie van chronische migraine, en dat dit bij triptanen sneller lijkt te gebeuren dan bij sommige oudere migrainemiddelen.5 Het gaat om dagen, niet om doses, en meestal wordt het beter zodra het overmatige gebruik stopt.5
Het praktische advies van The Migraine Trust is eenvoudiger: probeer acute medicijnen op niet meer dan twee dagen per week te nemen.1 Merk je dat je vaker een triptan nodig hebt, praat dan met je arts in plaats van zelf te minderen.
Wat je kunt doen als triptanen niet helpen
Triptanen werken bij veel mensen goed, maar niet bij iedereen. Helpt die van jou niet, dan kan je arts de dosis of de toedieningsvorm aanpassen (een neusspray of injectie in plaats van een tablet) of een andere triptan proberen.14 Hebben minstens twee triptanen niet gewerkt of kun je ze niet nemen, dan zijn er andere mogelijkheden, zoals een nieuwer soort medicijn dat een gepant heet.14
Heb je vaak acute medicijnen nodig, of werken ze zelfs bij de maximale dosis niet, vraag je arts dan naar een preventieve behandeling, die bedoeld is om het aantal aanvallen te verminderen.1 Bij chronische migraine noemt NICE ook botox bij migraine als mogelijkheid, wanneer minstens drie preventieve medicijnen niet hebben gewerkt.4 De NHS raadt aan naar een arts te gaan als je aanvallen hevig zijn, erger worden, langer duren dan normaal of vaker dan één keer per week voorkomen.6 Weet je niet zeker of je hoofdpijn wel migraine is, dan is het goed om het verschil tussen spanningshoofdpijn en migraine te kennen, want triptanen zijn bedoeld voor migraine, niet voor spanningshoofdpijn.
Wanneer je dringend hulp nodig hebt
Zoek spoedhulp als je een triptan neemt en tekenen hebt van een ernstige allergische reactie, zoals een opgezwollen keel of tong en moeite met ademhalen, of hevige pijn of een drukkend gevoel op de borst.3 Vraag dringend advies als je meer hebt genomen dan de dosis op de verpakking of het recept.3
Sommige hoofdpijnklachten hebben spoedzorg nodig, welk medicijn je ook neemt. De NHS noemt hoofdpijn die plotseling opkomt en extreem pijnlijk is, problemen met praten of onthouden, verlies van zicht of dubbelzien, verwardheid of sufheid, een epileptische aanval, zwakte aan één kant van het lichaam of gezicht, zeer hoge koorts met tekenen van hersenvliesontsteking, of een recent hoofdletsel.6 De NHS raadt dringend medisch advies aan als een migraineaanval langer dan 72 uur duurt of een aura langer dan een uur.6 Onze gids over wat je doet als hoofdpijn begint zet de waarschuwingssignalen op een rij.
Aan de slag
De twee dingen die het meest helpen bij triptanen zijn timing en tellen. Neem je triptan vroeg in de aanval en houd van elke aanval een eenvoudig overzicht bij: wanneer hij begon, wat je nam en of het werkte. Na een paar aanvallen weet je of je triptan zijn werk doet, en zie je meteen of je medicijndagen richting de grens voor overmatig gebruik kruipen. Met Headache & Migraine Diary leg je elke hoofdpijn in een paar seconden vast, kies je het medicijn dat je nam (triptan is een van de standaardopties, en je kunt zelf medicijnen op naam toevoegen) en geef je aan of het hielp, een beetje hielp of niet hielp. De kalender laat je hoofdpijndagen dan in één oogopslag zien, precies het soort overzicht waar een arts iets aan heeft als die beslist of je behandeling moet worden aangepast.

