Thức dậy với cơn đau đầu là một khởi đầu ngày mới thật tệ. Bạn chưa làm gì cả, nên nó có vẻ ngẫu nhiên. Nhưng thường thì không phải vậy. Đau đầu buổi sáng thường bắt nguồn từ những gì xảy ra trong đêm hoặc tối hôm trước: bạn ngủ bao lâu và ngủ ngon đến đâu, lần cuối dùng caffeine lúc nào, bạn đã uống gì, và hàm cũng như cổ của bạn ở trạng thái nào trong lúc ngủ.
Bài viết này trình bày những nguyên nhân phổ biến nhất gây đau đầu buổi sáng, cách xác định nguyên nhân nào áp dụng với bạn, và những dấu hiệu cho thấy bạn nên đi khám bác sĩ.
Những nguyên nhân phổ biến nhất
Ngủ quá ít, hoặc quá nhiều
Giấc ngủ là sợi dây chung phổ biến nhất. Ngủ ít hoặc ngủ chập chờn là yếu tố khởi phát đau đầu quen thuộc, nhưng ngủ quá nhiều cũng có thể như vậy. The Migraine Trust ghi nhận một số người thức dậy với cơn đau nửa đầu sau khi ngủ nướng, trong khi những người khác lên cơn sau khi thiếu ngủ, và người bị đau nửa đầu thường khó thích nghi với những thay đổi trong nếp sinh hoạt.1 Ngủ đến 10 giờ sáng thứ Bảy sau một tuần báo thức lúc 7 giờ là ví dụ điển hình, và đó là một lý do khiến đau đầu dồn vào những ngày nghỉ. Bài viết về đau đầu cuối tuần xem xét chi tiết quy luật này.
Cách khắc phục không nằm ở một đêm ngủ hoàn hảo mà ở sự đều đặn: đi ngủ và thức dậy vào khoảng cùng một giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần. Chúng tôi trình bày kỹ hơn trong bài giấc ngủ và đau đầu.
Cai caffeine
Nếu bạn uống cà phê hoặc trà mỗi ngày, cơ thể sẽ quen với nó. Ban đêm là khoảng thời gian dài nhất bạn không dùng caffeine, nên đến sáng, một số người uống thường xuyên đã cảm thấy thiếu hụt. Phân loại quốc tế về các rối loạn đau đầu mô tả đau đầu do cai caffeine ở những người thường dùng hơn 200 mg caffeine mỗi ngày khi lượng dùng đó bị gián đoạn hoặc trễ. Cơn đau bắt đầu trong vòng 24 giờ sau liều cuối và thường dịu đi trong vòng một giờ sau khi dùng caffeine.2
Đó là lý do một cơn đau đầu biến mất ngay sau ly cà phê đầu tiên, hoặc xuất hiện vào những ngày bạn ngủ nướng và uống muộn hơn thường lệ, là điều đáng ghi lại. Nếu bạn muốn cắt giảm, hãy giảm dần thay vì bỏ đột ngột, và giữ ổn định thời điểm dùng caffeine đầu tiên trong ngày.
Rượu bia tối hôm trước
Rượu bia làm xáo trộn giấc ngủ, kể cả khi nó giúp bạn dễ ngủ, và là yếu tố khởi phát phổ biến của cả đau đầu do say rượu lẫn đau nửa đầu. Nếu cơn đau đầu buổi sáng của bạn thường xảy ra sau những buổi tối uống một hai ly, nhật ký sẽ nhanh chóng cho thấy điều đó.
Nghiến răng và siết hàm
Nhiều người nghiến hoặc siết răng khi ngủ mà không biết. NHS liệt kê đau đầu, đau tai và đau hàm trong số các triệu chứng của nghiến răng (bruxism), cùng với mòn răng và giấc ngủ bị xáo trộn. Căng thẳng và lo âu là những nguyên nhân phổ biến nhất, và ngáy cũng như ngưng thở khi ngủ cũng có liên quan.3
Các manh mối gồm hàm đau hoặc mỏi khi thức dậy, đau quanh thái dương hoặc phía trước tai, hoặc người nằm cạnh nghe thấy bạn nghiến răng. Nha sĩ có thể kiểm tra độ mòn của răng và có thể đề nghị máng bảo vệ răng hoặc máng nhai để đeo ban đêm. Siết hàm ban ngày, nhất là trong những ngày căng thẳng hoặc dùng màn hình nhiều, có thể góp phần vào cùng quy luật này.
Cổ và tư thế ngủ
Một chiếc gối quá cao hoặc quá bẹp, hoặc nằm sấp với cổ bị vặn, có thể khiến cổ và vai căng cứng vào buổi sáng. Điều này thường gây cơn đau kiểu ép chặt như có dải băng siết quanh đầu thay vì đau theo nhịp đập, loại thường được xếp vào đau đầu dạng căng thẳng. Bài viết về đau đầu căng thẳng và đau nửa đầu giải thích cách phân biệt hai loại.
Ngưng thở khi ngủ
Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ là tình trạng hơi thở của bạn liên tục ngừng rồi lại tiếp tục trong lúc ngủ. NHS liệt kê việc thức dậy với cơn đau đầu là một trong những hệ quả của nó, cùng với ngáy to, tiếng thở hổn hển hoặc nghẹn trong đêm, và cảm thấy rất mệt vào ban ngày.4 The Migraine Trust mô tả đau đầu do ngưng thở khi ngủ thường ảnh hưởng cả hai bên đầu với cảm giác ép chặt, và ghi nhận chúng thường cải thiện khi tình trạng ngưng thở được điều trị.1
Nếu cơn đau đầu buổi sáng đi kèm ngáy nặng, người nằm cạnh nhận thấy bạn ngừng thở từng lúc, hoặc bạn luôn buồn ngủ vào ban ngày, hãy đi khám bác sĩ. Ngưng thở khi ngủ được chẩn đoán bằng đo đa ký giấc ngủ, và đáng được điều trị vì nhiều lý do hơn hẳn chuyện đau đầu.
Dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên
Dùng thuốc giảm đau nhiều ngày mỗi tháng có thể dẫn đến đau đầu do lạm dụng thuốc, loại đau thường có sẵn khi thức dậy và hay quay lại mỗi khi một liều thuốc hết tác dụng. Nếu bạn uống thuốc giảm đau để trị đau đầu trong phần lớn các ngày, hãy trao đổi với bác sĩ trước khi tự thay đổi bất cứ điều gì.
Thời điểm của đau nửa đầu
Một số cơn đau đầu buổi sáng là cơn đau nửa đầu. Đau nửa đầu thường gây đau nhói hoặc giật theo nhịp, thường ở một bên đầu, kèm buồn nôn và nhạy cảm với ánh sáng và âm thanh, và một cơn có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày.6 Nếu cơn đau đầu buổi sáng của bạn giống như vậy, hoặc kéo dài hàng giờ dù đã uống thuốc giảm đau thông thường, bạn nên trao đổi với bác sĩ về khả năng đau nửa đầu.
Cách tìm ra nguyên nhân của bạn
Phần lớn mọi người có nhiều hơn một nguyên nhân cùng lúc, và chúng cộng dồn. Riêng một đêm ngủ ít có thể không sao; ngủ ít cộng một ly rượu vang cộng ly cà phê muộn hơn thường lệ thì có thể khác. Đó là lý do phỏng đoán hiếm khi hiệu quả, còn nhật ký đau đầu thì có.
Trong hai đến ba tuần, mỗi tối và mỗi sáng hãy ghi lại:
- Bạn đi ngủ và thức dậy lúc nào, và ngủ ngon đến mức nào.
- Caffeine: bao nhiêu, và ly cuối, ly đầu tiên vào lúc nào.
- Rượu bia vào tối hôm trước.
- Hàm hoặc cổ có đau khi thức dậy không.
- Bạn có thức dậy với cơn đau đầu không, đau đến mức nào, và đã dùng gì để trị.
Sau đó, hãy so sánh những buổi sáng thức dậy bị đau đầu với những buổi sáng không bị. Quy luật thường hiện ra rõ: đau đầu sau những đêm ngủ dưới sáu tiếng, vào những ngày ly cà phê đầu tiên bị muộn, hoặc sau những buổi tối có rượu bia. Mỗi lần chỉ thay đổi một điều, như cố định giờ thức dậy, và chờ hai đến ba tuần trước khi đánh giá.
Những điều đơn giản thường giúp ích
- Giữ lịch ngủ ổn định, thức dậy cùng một giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần.
- Giữ ổn định thời điểm dùng caffeine. Uống ly đầu tiên vào khoảng cùng một giờ mỗi ngày, và tránh caffeine vào cuối buổi chiều để không ảnh hưởng giấc ngủ.
- Uống chút nước vào buổi tối và khi thức dậy, và đừng bỏ bữa sáng. The Migraine Trust gợi ý cả hai điều này cho những người hay lên cơn vào buổi sáng.1
- Kiểm tra gối và tư thế ngủ. Cổ của bạn nên giữ gần thẳng hàng với cột sống.
- Đi khám nha sĩ nếu nghi ngờ nghiến răng. Máng bảo vệ răng ban đêm giúp bảo vệ răng và có thể làm dịu cơn đau liên quan đến hàm.
Khi nào nên đi khám bác sĩ
Hãy đặt lịch khám nếu bạn thức dậy với cơn đau đầu trong phần lớn các ngày, nếu chúng ngày càng thường xuyên hoặc nặng hơn, nếu bạn ngáy nặng hoặc cảm thấy kiệt sức vào ban ngày, hoặc nếu bạn uống thuốc giảm đau cho chúng nhiều ngày mỗi tháng. Những cơn đau đầu làm bạn thức giấc giữa đêm cũng nên được kiểm tra.
Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu cơn đau đầu khởi phát đột ngột và đau dữ dội, xảy ra sau chấn thương đầu, hoặc kèm theo yếu cơ, tê bì, lú lẫn, khó nói, mất thị lực, co giật, hoặc sốt cao kèm cứng cổ. NHS cũng khuyên nên khám bác sĩ khẩn khi đau đầu kèm nôn hoặc nặng hơn khi ho, hắt hơi hay cúi người.5 Bài viết về cần làm gì khi cơn đau đầu bắt đầu trình bày các dấu hiệu cảnh báo này.
Bắt đầu thế nào
Hãy chọn một nguyên nhân có khả năng nhất và bắt đầu từ đó: cố định giờ thức dậy là bước đầu tốt cho phần lớn mọi người. Để xem cơn đau đầu buổi sáng có trùng với ngủ ít, caffeine hay rượu bia không, Headache & Migraine Diary cho phép bạn ghi lại một cơn đau đầu trong vài giây, kèm thời điểm, mức độ và các yếu tố khởi phát như thiếu ngủ, caffeine và rượu bia, để quy luật dần rõ ràng sau vài tuần.
