Bạn đang bị đau đầu, bạn từng nghe nói huyết áp cao có thể gây đau đầu, và giờ bạn tự hỏi liệu hai điều này có liên quan không. Đây là nỗi lo phổ biến, và câu trả lời thật lòng là tin vui với hầu hết mọi người: huyết áp cao thường không gây ra triệu chứng nào, và phần lớn các cơn đau đầu chẳng liên quan gì đến nó.
Có một ngoại lệ quan trọng. Khi huyết áp tăng đột ngột lên mức rất cao, đau đầu có thể là một trong những dấu hiệu đầu tiên, và tình huống đó là một cấp cứu y tế. Bài viết này giải thích khi nào đau đầu do huyết áp là có thật, cảm giác của nó ra sao, chỉ số nào cho thấy bạn cần trợ giúp ngay, và nên làm gì nếu bạn hay bị đau đầu và đồng thời có huyết áp cao.
Huyết áp cao có gây đau đầu không?
Thường là không. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (American Heart Association) cho biết với hầu hết mọi người, huyết áp cao không có dấu hiệu hay triệu chứng nào, vì thế nó thường được gọi là "kẻ giết người thầm lặng".2 NHS cũng nói như vậy: nhiều người bị huyết áp cao mà không hề biết, và chỉ hiếm khi nó gây ra các triệu chứng như đau đầu, nhìn mờ hoặc đau ngực.3
Ngoại lệ là khi chỉ số rất cao. Cleveland Clinic giải thích rằng huyết áp cao thường không gây triệu chứng cho đến khi nó lên rất cao, và đau đầu do huyết áp cao thường xảy ra khi huyết áp đạt 180/120 mm Hg trở lên. Để so sánh, dưới 120/80 mm Hg là bình thường.1 Cleveland Clinic gọi đây là đau đầu do tăng huyết áp và mô tả nó thường là dấu hiệu của cơn tăng huyết áp kịch phát.1
Vì vậy, đau đầu do huyết áp không phải là cơn đau âm ỉ đến rồi đi trong một ngày bận rộn khi chỉ số chỉ hơi cao. Nó gắn với huyết áp cao vượt xa mức bình thường, và thường đi kèm các triệu chứng khác.
Cảm giác đau đầu do huyết áp cao
Cleveland Clinic mô tả đau đầu do tăng huyết áp là cơn đau mạnh, giật theo nhịp ở cả hai bên đầu. Cơn đau có thể đập thình thịch, tăng dần, và kéo dài hàng giờ hoặc thậm chí nhiều ngày.1
Vị trí đau đầu do huyết áp cao
Những người tìm hiểu về vị trí đau đầu do huyết áp thường nghĩ đến một điểm cụ thể, chẳng hạn như đau đầu phía sau. Cleveland Clinic mô tả cơn đau ở cả hai bên đầu chứ không ở một chỗ cố định.1 Chỉ dựa vào vị trí thì không thể biết cơn đau đầu có phải do huyết áp hay không. Nhiều loại đau đầu thường gặp, bao gồm đau đầu căng thẳng và đau đầu do stress, cũng gây đau cả hai bên. Cách duy nhất để biết huyết áp của bạn là đo nó.12
Các triệu chứng khác đi kèm
Đau đầu do huyết áp rất cao hiếm khi xuất hiện đơn lẻ. Ngoài đau đầu, Cleveland Clinic liệt kê:1
- Nhìn mờ hoặc nhìn đôi
- Đau hoặc tức ngực
- Chóng mặt hoặc cảm giác sắp ngất
- Hồi hộp, đánh trống ngực
- Buồn nôn hoặc nôn
- Đau bụng
Danh sách triệu chứng của cơn tăng huyết áp kịch phát từ Mayo Clinic còn có lo âu, lú lẫn, khó thở, co giật và mất phản ứng, cùng với đau đầu dữ dội.4
Vì sao huyết áp rất cao gây đau đầu
Cleveland Clinic giải thích rằng khi huyết áp tăng quá nhanh, các mạch máu trong não có thể khó thích nghi kịp. Điều đó có thể dẫn đến kích ứng và phù nề, gây ra cơn đau đầu dữ dội.1
Cơn tăng huyết áp kịch phát: những chỉ số quan trọng
Cơn tăng huyết áp kịch phát là tình trạng huyết áp tăng đột ngột và nghiêm trọng lên 180/120 mm Hg trở lên. Mayo Clinic mô tả đây là một cấp cứu y tế có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc các vấn đề đe dọa tính mạng khác.4
Bác sĩ chia nó thành hai loại, và điểm khác biệt là có triệu chứng hoặc dấu hiệu tổn thương cơ quan hay không:
- Tăng huyết áp nặng không có triệu chứng. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyên nếu chỉ số cao hơn 180/120 mm Hg, bạn nên đợi ít nhất một phút rồi đo lại. Nếu vẫn cao như vậy nhưng bạn không có triệu chứng như đau ngực, khó thở, đau lưng, tê, yếu, thay đổi thị lực hoặc khó nói, hãy liên hệ với bác sĩ, người có thể cho bạn bắt đầu dùng thuốc hoặc điều chỉnh thuốc.2 Mayo Clinic đưa ra lời khuyên tương tự: thư giãn vài phút, đo lại, và đi khám nếu huyết áp vẫn rất cao.4
- Tăng huyết áp cấp cứu. Nếu huyết áp của bạn cao hơn 180/120 mm Hg và bạn có bất kỳ triệu chứng nào kể trên, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyên hãy gọi cấp cứu.2 Cleveland Clinic đưa đau đầu kèm đau ngực, khó thở, hồi hộp, thay đổi thị lực, yếu hoặc lú lẫn vào danh sách những lý do cần được cấp cứu.1
Điều gì có thể khiến huyết áp tăng vọt
Cleveland Clinic liệt kê một số nguyên nhân thường gặp của cơn tăng huyết áp kịch phát: quên hoặc không uống thuốc huyết áp đều đặn, ăn đồ ăn rất mặn, dùng một số loại thuốc như NSAID (ví dụ ibuprofen và naproxen) hoặc corticosteroid, và sử dụng ma túy hoặc chất kích thích.1 Mayo Clinic bổ sung việc ngừng đột ngột một số thuốc tim mạch, bao gồm thuốc chẹn beta, và tương tác giữa các loại thuốc.4 Những nguyên nhân hiếm gặp hơn gồm một loại khối u tuyến thượng thận gọi là u tủy thượng thận (pheochromocytoma) và, trong thai kỳ, tiền sản giật.14
Đau đầu khi mang thai và huyết áp
Tiền sản giật là một bệnh lý thai kỳ gây tăng huyết áp. NHS liệt kê đau đầu dữ dội không đỡ khi dùng thuốc giảm đau thông thường là một trong các triệu chứng của nó, cùng với các vấn đề về thị lực như nhìn mờ hoặc thấy chớp sáng, đau dưới xương sườn, sưng đột ngột ở mặt, tay hoặc chân, và nôn.5 Bệnh dễ xảy ra nhất từ tuần thai thứ 20 trở đi, nhưng có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, và cũng có thể phát triển trong những ngày hoặc tuần sau khi sinh.5
Nếu bạn đang mang thai hoặc mới sinh trong vài tuần gần đây và có bất kỳ triệu chứng nào kể trên, NHS khuyên hãy tìm trợ giúp y tế khẩn cấp, trước hết là liên hệ khoa sản nơi bạn theo dõi thai nếu bạn có số điện thoại.5
Còn huyết áp thấp thì sao?
Huyết áp thấp là chỉ số dưới 90/60 mm Hg. Nó không phải lúc nào cũng gây triệu chứng. Khi có, NHS liệt kê choáng váng hoặc chóng mặt, buồn nôn, nhìn mờ, yếu, lú lẫn và ngất, thường xảy ra khi bạn đứng dậy hoặc đổi tư thế nhanh.6 Đau đầu không có trong danh sách đó. Nếu bạn thường xuyên bị chóng mặt hoặc ngất, NHS khuyên hãy đi khám bác sĩ và kiểm tra huyết áp.6
Cơn đau đầu của tôi do huyết áp hay do nguyên nhân khác?
Nhiều khả năng là do nguyên nhân khác. Cleveland Clinic lưu ý rằng hầu hết các cơn đau đầu không phải do huyết áp cao.1 NHS cho biết phần lớn các cơn đau đầu tự khỏi và không phải dấu hiệu của bệnh gì nghiêm trọng, đồng thời liệt kê các nguyên nhân thường gặp như cảm lạnh và cúm, căng thẳng, rượu bia, tư thế sai, vấn đề về mắt, bỏ bữa, mất nước và dùng quá nhiều thuốc giảm đau.7
Một vài gợi ý có thể giúp bạn suy xét:
- Chỉ số của bạn là bao nhiêu? Nếu có máy đo tại nhà, hãy đo huyết áp trong lúc đang đau đầu. Chỉ số bình thường hoặc chỉ hơi cao khiến huyết áp khó là nguyên nhân, vì đau đầu gắn với các chỉ số khoảng 180/120 mm Hg trở lên.1
- Còn điều gì khác đang xảy ra? Đau đầu do huyết áp thường đi kèm các triệu chứng khác như thay đổi thị lực, đau ngực hoặc lú lẫn.1 Cơn đau đầu nặng hơn ở một bên kèm buồn nôn và nhạy cảm với ánh sáng thì giống đau nửa đầu hơn, mà NHS mô tả là cơn đau đầu theo nhịp đập, thường ở một bên, kèm buồn nôn và nhạy cảm với ánh sáng và âm thanh.8 Bạn cũng nên biết sự khác nhau giữa đau đầu căng thẳng và đau nửa đầu.
- Nó có theo quy luật nào không? Những cơn đau đầu lặp lại vào cùng thời điểm, chẳng hạn khi thức dậy, vào cuối tuần hoặc sau một ngày căng thẳng, thường cho thấy các yếu tố khởi phát hằng ngày. Ví dụ, đau đầu buổi sáng có nhiều nguyên nhân, từ ngủ kém đến thời điểm uống cà phê.
Chỉ số hơi cao trong lúc đau đầu không chứng minh rằng huyết áp gây ra cơn đau. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyên rằng một lần đo cao tại nhà không phải lý do để hoảng sợ ngay: hãy đo lần thứ hai, ghi lại cả hai kết quả, và hỏi ý kiến bác sĩ.2
Giảm đau khi bạn bị huyết áp cao
Nếu bạn bị huyết áp cao và hay đau đầu, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ loại thuốc giảm đau nào phù hợp với bạn. Cleveland Clinic liệt kê các NSAID như ibuprofen và naproxen trong số những thuốc có thể góp phần làm huyết áp tăng đột ngột.1
Dùng thuốc giảm đau thường xuyên cho bất kỳ loại đau đầu nào cũng có rủi ro riêng. Với đau nửa đầu, NHS khuyên cố gắng không dùng thuốc giảm đau quá 2 ngày mỗi tuần, vì dùng thường xuyên có thể gây thêm đau đầu.8 Tình trạng này gọi là đau đầu do lạm dụng thuốc.
Có một điểm trùng lặp đôi khi khiến mọi người bất ngờ. NHS liệt kê thuốc chẹn beta, một loại thuốc cũng được dùng để điều trị huyết áp, trong số các phương pháp bác sĩ dùng để giúp phòng ngừa cơn đau nửa đầu.8 Nếu bạn mắc cả hai bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc điều này khi chọn cách điều trị.
Khi nào cần đi khám
Hãy gọi số cấp cứu tại nơi bạn sống nếu bạn bị đau đầu và:
- Huyết áp của bạn từ 180/120 mm Hg trở lên và bạn bị đau ngực, khó thở, đau lưng, tê, yếu, thay đổi thị lực hoặc khó nói.2
- Bạn có triệu chứng đột quỵ như tê, ngứa ran hoặc mất cảm giác ở mặt, tay hoặc chân (thường ở một bên), khó đi lại, khó nói hoặc thay đổi thị lực.4
- Cơn đau đầu bắt đầu đột ngột và cực kỳ đau, hoặc đi kèm co giật, lú lẫn hoặc buồn ngủ lơ mơ, mất thị lực, hoặc sốt rất cao kèm cứng cổ.7 Một cơn đau đầu dữ dội đột ngột như thế cần được kiểm tra dù huyết áp của bạn là bao nhiêu.
Hãy xin tư vấn khẩn cấp trong ngày nếu bạn đang mang thai hoặc mới sinh và bị đau đầu dữ dội không đỡ khi dùng thuốc giảm đau, hoặc có thay đổi thị lực.5 NHS cũng khuyên nên tìm trợ giúp nếu bạn thường bị đau đầu hoặc nhìn mờ và lo rằng đó có thể là do huyết áp cao.3
Hãy đi khám bác sĩ nếu bạn thường xuyên bị đau đầu, hoặc cơn đau đầu không đỡ sau khi đã tự điều trị.7 Danh sách các dấu hiệu cảnh báo khi đau đầu của chúng tôi tập hợp các dấu hiệu khẩn cấp ở một nơi.
Bắt đầu từ đâu
Nếu bạn lo lắng về huyết áp của mình, bước đầu tiên đơn giản là đi đo huyết áp, tại phòng khám, nhà thuốc hoặc bằng máy đo tại nhà. NHS thường xem chỉ số từ 140/90 trở lên khi đo tại cơ sở y tế, hoặc từ 135/85 trở lên khi đo tại nhà, là cao.3
Nếu bạn hay bị đau đầu, việc ghi lại từng cơn cùng với chỉ số huyết áp sẽ cho bác sĩ nhiều thông tin hơn hẳn so với trí nhớ. Một nhật ký đau đầu giúp ích cho việc này. Headache & Migraine Diary cho phép bạn ghi lại mức độ, vị trí của từng cơn đau đầu, các triệu chứng như chóng mặt hoặc buồn nôn, và các loại thuốc bạn đã dùng. Bạn có thể thêm yếu tố khởi phát tùy chỉnh của riêng mình, chẳng hạn như quên một liều thuốc huyết áp, rồi sau đó xem trên lịch liệu những ngày đau đầu có trùng với nó hay không.

