W pobliżu środka pola widzenia pojawia się mała migocząca plamka. W ciągu kilku minut rozrasta się w drgający zygzak, który przesuwa się w jedną stronę i zostawia za sobą rozmazany obszar. Może zaczyna ci mrowić dłoń. Pół godziny później wszystko znika, a w jego miejsce pojawia się ból głowy. To aura migrenowa i jeśli nigdy wcześniej jej nie miałeś, może być przerażająca.
Aura jest częsta i zwykle niegroźna, ale za pierwszym razem powinien ją ocenić lekarz, ponieważ część jej objawów pokrywa się z objawami poważniejszych problemów. Ten poradnik wyjaśnia, czym jest aura migrenowa, jak wygląda i jak się ją odczuwa, ile trwa, dlaczego się pojawia, co pomaga i które objawy oznaczają, że trzeba od razu szukać pomocy.
Czym jest aura migrenowa?
Aura to zespół objawów neurologicznych (czyli objawów pochodzących z układu nerwowego), które mogą wystąpić w ramach napadu migreny. Napady z aurą ma nawet co trzecia osoba z migreną, a wiele z tych osób miewa też napady bez aury.1 Migrenę z aurą nazywano dawniej „migreną klasyczną”.2
Klasyfikacja bólów głowy, z której korzystają lekarze (ICHD-3), opisuje aurę jako napady objawów wzrokowych, czuciowych lub innych objawów ze strony układu nerwowego, które trwają kilka minut, zwykle narastają stopniowo, całkowicie ustępują i zazwyczaj poprzedzają ból głowy.3 Kluczowe jest określenie „w pełni odwracalne”: aura migrenowa nie pozostawia trwałych uszkodzeń, a objawy znikają, gdy się skończy.
U większości osób aura pojawia się tuż przed właściwym napadem, czyli zanim zaczną się ból głowy, nudności i nadwrażliwość na światło lub dźwięk. Niektóre osoby mają objawy aury przez cały napad albo dopiero po tym, jak zaczął się ból głowy.1
Objawy aury migrenowej
Aura wzrokowa
Zdecydowanie najczęstsze są objawy wzrokowe. Według ICHD-3 aura wzrokowa występuje u ponad 90% osób z migreną z aurą, przynajmniej podczas części napadów.3 The Migraine Trust wymienia te częste objawy wzrokowe:1
- ślepe plamki
- niewyraźne widzenie
- widzenie kolorowych plamek lub linii
- błyski lub migotanie światła
- zygzakowate wzory
Klasyczny obraz to tak zwane spektrum fortyfikacyjne, nazywane też mroczkiem migocącym: zygzakowaty kształt w pobliżu punktu, na który patrzysz, który powoli rozszerza się w lewo lub w prawo, z migoczącą, kanciastą krawędzią i ślepym lub rozmazanym obszarem pozostającym za nim.3 Mayo Clinic zauważa, że objawy wzrokowe zwykle zaczynają się w środku pola widzenia i rozchodzą na zewnątrz, a ślepe plamki bywają obrysowane prostymi kształtami, na przykład okręgiem.2
Aura wzrokowa pochodzi z mózgu, a nie z oka, więc dotyczy tej samej strony pola widzenia w obu oczach.2 To odróżnia ją od znacznie rzadszej migreny siatkówkowej, w której zmiany widzenia dotyczą tylko jednego oka. Jeśli nie masz pewności, co to było u ciebie, nasz poradnik o migrenie ocznej wyjaśnia, jak je odróżnić.
Inne objawy aury
Aura nie zawsze jest wzrokowa. Drugi najczęstszy rodzaj to aura czuciowa: mrowienie, które powoli przesuwa się od miejsca, w którym się zaczęło, po jednej stronie ciała, twarzy lub języka, a czasem przechodzi w drętwienie.3 Inne objawy aury mogą obejmować zaburzenia mowy, zawroty głowy i rzadziej osłabienie mięśni.1 Mayo Clinic wymienia też szum w uszach, utratę słuchu i niemożność poruszania częścią ciała.2
Gdy objawów aury jest kilka, zwykle pojawiają się jeden po drugim, najczęściej najpierw wzrokowe, potem czuciowe, a na końcu zaburzenia mowy.3 Jeśli twoim głównym objawem są zawroty głowy, przeczytaj o migrenie przedsionkowej, pokrewnej chorobie z osobnym rozpoznaniem.
Osłabienie mięśni w trakcie aury występuje rzadziej i The Migraine Trust radzi zasięgnąć porady lekarskiej, jeśli pojawi się po raz pierwszy.1 Lekarze klasyfikują aurę z osłabieniem osobno, jako migrenę hemiplegiczną.3
Ile trwa aura migrenowa?
Aura zwykle narasta stopniowo przez około pięć minut i trwa od pięciu minut do godziny.1 NHS podaje, że objawy aury nie powinny trwać dłużej niż godzinę.4 Gdy kilka objawów aury występuje po sobie, każdy z nich zwykle trwa od 5 do 60 minut, więc cała aura może trwać dłużej.3
Ból głowy zwykle zaczyna się w ciągu godziny od aury.2 Pełny napad migreny trwa zazwyczaj od 4 godzin do 3 dni, a wczesne objawy, takie jak zmęczenie, mogą pojawić się nawet dwa dni przed bólem.4
Aura migrenowa bez bólu głowy
Aura nie zawsze kończy się bólem głowy. ICHD-3 ma osobne rozpoznanie dla typowej aury bez bólu głowy, a czasem ból głowy, który po niej następuje, jest łagodniejszy niż typowa migrena.3 The Migraine Trust nazywa migrenę bez bólu głowy „cichą migreną”.1
Mayo Clinic podaje, że aura bez bólu głowy jest rzadka i jeśli występuje, dotyczy zwykle osób po 50. roku życia.2 Ponieważ objawy mogą przypominać mini-udar, pierwsza aura bez żadnego bólu głowy, zwłaszcza w późniejszym wieku, to dobry powód, żeby iść do lekarza, zamiast zakładać, że to migrena.2
Co powoduje aurę migrenową?
Dokładna przyczyna nie jest znana. Główne wyjaśnienie to korowa depresja szerząca się: powolna fala aktywności elektrycznej i chemicznej, która przesuwa się po powierzchni mózgu.12 To, którędy przechodzi ta fala, decyduje o tym, jakie objawy zauważasz. W korze wzrokowej wywołuje aurę wzrokową, a w obszarach odpowiedzialnych za czucie, mowę lub ruch powoduje mrowienie, zaburzenia mowy lub osłabienie. Mayo Clinic podaje, że takie fale mogą występować przy prawidłowej pracy nerwów i nie uszkadzają mózgu.2
Migrena z aurą i bez aury mają wiele wspólnych czynników wyzwalających. Mayo Clinic wymienia stres, jasne światło i głośne dźwięki, dym lub intensywne zapachy, nadmiar alkoholu (zwłaszcza wina), nadmiar kofeiny, niektóre pokarmy i dodatki do żywności, za dużo lub za mało snu oraz miesiączkę i inne zmiany hormonalne.2 Czynniki wyzwalające bardzo różnią się między ludźmi, a napad często ma więcej niż jedną przyczynę, dlatego warto znaleźć swoje czynniki wyzwalające migrenę, sprawdzając je po kolei.
Czy aura migrenowa jest niebezpieczna?
U większości osób nie. Mayo Clinic zauważa jednak, że osoby z migreną z aurą mają nieco zwiększone ryzyko udaru.2 To jeden z powodów, by mówić każdemu lekarzowi, który cię leczy, że miewasz aurę.
Z tego samego powodu lekarz za pierwszym razem będzie chciał wykluczyć inne przyczyny. Mayo Clinic radzi od razu iść do lekarza, jeśli pojawią się nowe objawy, takie jak przejściowa utrata wzroku, trudności w mówieniu lub osłabienie mięśni po jednej stronie ciała.2 ICHD-3 zauważa, że kilka rzadkich chorób może naśladować aurę, i dlatego tak ważny jest dokładny wywiad.3
Leczenie aury migrenowej
Nie ma leczenia samej aury.1 Migrenę z aurą leczy się zwykle tak samo jak migrenę bez aury, a leczenie ma dwie części: leki przerywające napad oraz leki lub inne działania zapobiegające napadom.2
W trakcie napadu. Leczenie doraźne obejmuje leki przeciwbólowe, takie jak ibuprofen, leki swoiste dla migreny zwane tryptanami oraz leki przeciwwymiotne.14 W migrenie z aurą The Migraine Trust radzi przyjmować je, gdy tylko zacznie się ból głowy. Jeśli masz tylko aurę bez bólu głowy, te leki nie pomogą, więc porozmawiaj z lekarzem.1 Wielu osobom pomaga położenie się w ciemnym pokoju w trakcie napadu.4
Zapobieganie napadom. Jeśli napady są częste lub silne, lekarz może zaproponować codzienne leki zapobiegawcze, takie jak beta-blokery, niektóre leki przeciwdepresyjne lub leki przeciwpadaczkowe.14 Pomaga też regularny rytm dnia: jedzenie posiłków i wstawanie o podobnych porach, odpowiednie nawodnienie i ograniczanie znanych czynników wyzwalających, takich jak alkohol czy niedobór snu.1 Porozmawiaj z lekarzem o tym, jakie leczenie jest dla ciebie odpowiednie.
Uważaj na leki przeciwbólowe. NHS radzi nie przyjmować ich częściej niż przez 2 dni w tygodniu, ponieważ zbyt częste stosowanie może powodować więcej bólów głowy i utrudniać leczenie migreny.4 Nazywa się to polekowym bólem głowy.
Kiedy szukać pomocy medycznej
Idź do lekarza, jeśli napady migreny się nasilają lub trwają dłużej niż zwykle, jeśli masz je częściej niż raz w tygodniu albo jeśli trudno je opanować.4 Mayo Clinic dodaje, że warto iść do lekarza, jeśli zmienia się wzorzec bólów głowy lub bóle głowy nagle wydają się inne niż zwykle.2
Pilnie zasięgnij porady lekarskiej, jeśli objawy aury trwają dłużej niż godzinę, jeśli napad trwa dłużej niż 72 godziny albo jeśli jesteś w ciąży lub niedawno urodziłaś dziecko.4
Zadzwoń pod lokalny numer alarmowy, jeśli masz:4
- ból głowy, który pojawia się nagle i jest wyjątkowo silny
- trudności w mówieniu lub zapamiętywaniu
- utratę wzroku albo niewyraźne lub podwójne widzenie
- senność lub splątanie
- napad drgawek
- osłabienie lub niemożność poruszania ręką i nogą po jednej stronie ciała albo osłabienie jednej strony twarzy
Część z tych objawów pokrywa się z objawami aury. Jeśli występują po raz pierwszy albo wydają się inne niż twoja zwykła aura, nie czekaj, aż miną. Nasz poradnik o sygnałach ostrzegawczych bólu głowy omawia pozostałe objawy, które warto znać. Jeśli nie masz pewności, czy twoje bóle głowy to w ogóle migrena, sprawdź, czym różni się napięciowy ból głowy od migreny.
Od czego zacząć: zapisuj swoje aury
Aurę trudno opisać z pamięci. ICHD-3 zauważa, że ludzie często źle oceniają, której strony dotyczyła, jak nagle się zaczęła, czy dotyczyła jednego oka czy obu i jak długo trwała, i zaleca mierzenie czasu i zapisywanie aury na bieżąco.3 Mayo Clinic również radzi prowadzić zapiski napadów i sposobów ich leczenia.2
Przy każdym napadzie zanotuj, o której aura się zaczęła i skończyła, co widziałeś lub czułeś (przy aurze wzrokowej pomaga szybki szkic), po której stronie to było, czy wydawało się dotyczyć jednego oka czy obu, czy potem pojawił się ból głowy i po jakim czasie, co przyjąłeś i co działo się wcześniej, na przykład kiepsko przespana noc lub pominięty posiłek. Po kilku tygodniach powstaje z tego dzienniczek bólu głowy, z którego lekarz naprawdę może skorzystać.
Headache & Migraine Diary może w tym pomóc. Możesz zapisać każdy napad z godziną rozpoczęcia i czasem trwania, zaznaczyć aurę obok innych objawów, takich jak nudności czy nadwrażliwość na światło, oznaczyć czynniki wyzwalające, takie jak brak snu, stres czy kofeina, i zapisać przyjęte leki oraz to, czy pomogły. W wersji PRO możesz dodawać notatki opisujące aurę własnymi słowami i zamienić swoje wpisy w raport PDF do udostępnienia lekarzowi.

