Hoofdpijnmutsen, de rekbare gelmutsen die je in de vriezer bewaart en over je voorhoofd en ogen trekt, zijn een populaire manier geworden om een migraineaanval door te komen zonder meteen naar nog een pil te grijpen. Ze zijn eenvoudig, goedkoop en herbruikbaar. De voor de hand liggende vraag is of ze echt helpen, of dat het gewoon een koude muts is.
Deze gids bespreekt wat onderzoek zegt over koelmutsen bij migraine, wanneer warmte misschien beter bij je past, hoe je een hoofdpijnmuts veilig gebruikt en hoe je merkt of het de moeite waard is om er een te houden.
Wat een hoofdpijnmuts doet
De meeste hoofdpijnmutsen zijn zachte, rekbare omslagen gevuld met koelgel. Je koelt ze in de vriezer en draagt ze daarna over je voorhoofd, slapen en vaak ook je ogen. Zo krijg je drie dingen tegelijk: kou, lichte druk doordat de muts strak zit, en duisternis als de muts je ogen bedekt. Sommige mutsen kun je ook in de magnetron opwarmen.
Niets hiervan is nieuw. Kou is al lang het middel waar mensen met migraine zelf het vaakst naar grijpen. Een studie uit 2013 merkte op dat koudetherapie de meest genoemde zelfzorgbehandeling is bij migraine zonder aura, en dat artsen er al sinds de jaren 1840 over schrijven.2 Nieuw is het draagbare ontwerp, dat de kou op zijn plek houdt terwijl je ligt.
Wat onderzoek zegt over koelmutsen
Het bewijs is bemoedigend, maar beperkt. Een review uit 2022 in het Journal of Clinical Nursing vond zes studies naar koudebehandelingen bij migraine, waaronder een hoofdband met koelgel en een muts met koelgel. Samen genomen verminderden koudebehandelingen de migrainepijn 30 minuten na gebruik, vergeleken met geen koudebehandeling. De review vond 24 uur later geen duidelijk effect, en beoordeelde de zekerheid van het bewijs als zeer laag tot matig.1
De andere studie die het vermelden waard is, testte een bevroren omslag rond de voorkant van de nek in plaats van een muts op het hoofd. In dit gerandomiseerde onderzoek legden 55 mensen met migraine de omslag aan bij het begin van een aanval. Na 30 minuten was hun pijn gemiddeld met ongeveer 32% gedaald, terwijl die in de vergelijkingsperiode met ongeveer evenveel was gestegen.2
Het realistische beeld is dus dit: kou kan bij veel mensen de scherpste kant van migrainepijn op korte termijn wat verzachten, maar het is geen behandeling die verandert hoe vaak je migraine krijgt, en het vervangt de medicatie die je arts heeft voorgeschreven niet. Zie een hoofdpijnmuts als één hulpmiddel om een aanval door te komen, vroeg ingezet en naast je gewone plan.
Kou of warmte?
Bij migraine grijpen de meeste mensen naar kou, en daar gaat het onderzoek ook over. Spanningshoofdpijn is anders. Volgens de Mayo Clinic kan warmte of ijs, wat je zelf het prettigst vindt, op pijnlijke spieren spanningshoofdpijn verlichten. Voor warmte noemt de kliniek een warmtekussen op een lage stand, een warmwaterkruik, een warm kompres of een warm bad of een warme douche.3
In de praktijk betekent dat: het loont om beide te proberen. Kou op je voorhoofd en slapen past vaak bij een kloppende hoofdpijn. Warmte op een stijve nek en schouders past vaak bij een drukkende hoofdpijn die als een band voelt. Weet je niet zeker welk soort hoofdpijn je hebt? Onze gids over spanningshoofdpijn vs. migraine legt het verschil uit.
Een hoofdpijnmuts veilig gebruiken
Begin vroeg. Zet de muts op zodra je merkt dat een aanval begint, in plaats van te wachten tot de pijn op zijn hoogst is. In het onderzoek met nekkoeling legden mensen de omslag aan bij het begin van de aanval.2
Bescherm je huid. Gel die net uit de vriezer komt, kan kouder zijn dan hij eerst aanvoelt. De Mayo Clinic raadt aan ijs of een coldpack in een doek te wikkelen om je huid te beschermen.3 Is de muts erg koud, draag er dan een dun laagje stof onder of laat hem een minuutje liggen voordat je hem opzet.
Gebruik hem in korte sessies. Draag hem een tijdje, zet hem af en kijk hoe je je voelt. Je kunt hem na een pauze weer opzetten in plaats van hem urenlang te dragen. Stop als je huid erg rood of wit wordt, of pijnlijk of gevoelloos aanvoelt.
Laat hem goed aansluiten, niet knellen. De muts moet ondersteunend aanvoelen. Maakt de druk de pijn of misselijkheid erger, maak hem dan losser of stap over op een coldpack dat je zelf op zijn plek houdt. Sommige mensen worden tijdens een migraineaanval gevoelig voor aanraking en willen liever helemaal geen druk.
Maak er een vast onderdeel van je aanpak van. De NHS raadt aan om tijdens een migraineaanval te gaan liggen of te slapen in een verduisterde kamer.4 Een muts die je ogen bedekt helpt daarbij, vooral als je de kamer niet helemaal donker krijgt. Neem je gebruikelijke medicatie zoals je arts heeft geadviseerd, drink wat water en rust uit.
Wees extra voorzichtig, of vraag het eerst aan je arts, als je een slechte doorbloeding hebt, minder gevoel in je huid, een aandoening waardoor je gevoelig bent voor kou, of een beschadigde of geïrriteerde huid op je voorhoofd of hoofdhuid.
Werkt het voor jou?
Omdat het effect van een muts kort is en per persoon verschilt, kun je alleen door bij te houden ontdekken of hij jou helpt. Noteer bij je volgende paar hoofdpijnen of je de muts hebt gebruikt, koud of warm, hoe snel na het begin van de hoofdpijn, hoeveel het hielp en wat je verder hebt gedaan, zoals medicatie nemen of gaan liggen. Met een hoofdpijndagboek kun je dit makkelijk over langere tijd vergelijken. Na vier of vijf hoofdpijnen weet je meestal goed of de muts de moeite waard is, en of hij bij sommige soorten hoofdpijn beter werkt dan bij andere.
Merk je dat je op steeds meer dagen op een muts en pijnstillers leunt, dan is dat een teken om naar je arts te gaan. Vaak pijnstillers gebruiken kan leiden tot hoofdpijn door overmatig medicijngebruik, en een preventieve behandeling helpt misschien meer dan alles wat je tijdens een aanval doet.
Wanneer naar een arts
Ga naar een arts als je migraineaanvallen hevig zijn of erger worden, langer duren dan normaal of vaker dan één keer per week voorkomen, of als je ze moeilijk onder controle krijgt.4 Een hoofdpijnmuts kan aanvallen draaglijker maken, maar mag geen hoofdpijn verbergen die een goede behandeling nodig heeft.
Zoek dringend hulp bij hoofdpijn die plotseling begint en extreem pijnlijk is, of samengaat met krachtsverlies, gevoelloosheid, verwardheid, moeite met praten, verlies van gezichtsvermogen, een epileptische aanval, of hoge koorts met een stijve nek.5 Onze gids over wat je doet als hoofdpijn begint zet de alarmsignalen op een rij.
Aan de slag
Bewaar een muts in de vriezer zodat hij klaarligt, en probeer hem bij het begin van je volgende twee of drie hoofdpijnen, met een laagje stof als hij erg koud is. Om te zien of hij echt helpt, kun je met Headache & Migraine Diary elke hoofdpijn in een paar seconden vastleggen, met de ernst, de duur en een notitie over wat je hebt geprobeerd. Zo kun je terugkijken en de hoofdpijnen waarbij je de muts gebruikte vergelijken met die waarbij je dat niet deed.
